Sivil Toplumdan Sessizlik: İzmir’de 90 Dakika Uygulaması Kaldırıldı

İzmir’de seçim döneminde verilen sözler bir bir geri alınırken, vatandaşların günlük yaşamını doğrudan etkileyen 90 dakika ücretsiz aktarma uygulamasının kaldırılması tepkiyle karşılandı.

İzmir Büyükşehir Belediyesi, hem kendi bünyesindeki toplu ulaşım araçlarında hem de TCDD ile ortak işletilen İZBAN’da geçerli olan 90 dakika aktarma ücretsiz ulaşım uygulamasını sona erdirdi.

Uygulamanın kaldırılması, özellikle işçi, memur ve emekliler başta olmak üzere dar gelirli vatandaşların bütçesini olumsuz etkiledi. Ancak karar sonrası, bugüne kadar memur ve işçi zamları için açıklamalar yapan sendikalar ve sivil toplum kuruluşlarının sessiz kalması dikkat çekti.

Vatandaşlar, yaşanan sessizliği eleştirerek şu tepkileri dile getirdi:

“Memur ve işçiler için harekete geçen sendikalar, iş halkın cebine dokunan kararlara gelince sessiz kalıyor. Emeklileri, işçileri, öğrencileri ilgilendiren bu uygulamanın kaldırılmasına karşı tek bir açıklama yapılmadı. Biz vatandaşlar olarak bundan ne anlam çıkarmalıyız, bilemiyoruz.”

İzmir Büyükşehir Belediyesi ağustos ayı olağan meclis toplantısının üçüncü birleşiminde TCDD ile belediyenin yüzde 50 ortak olduğu İZBAN’da 90 dakika aktarma ve Halk Taşıt uygulamalarının kaldırılmasına yönelik madde kabul edildi. Yeni düzenlemeye göre İzmirim Kart, İZBAN yeni bir sistem kurana kadar geçerli olacak. Yolcular yalnızca belirtilen ayrıcalıklardan faydalanamayacak. Diğer ulaşım araçlarında ise mevcut sistem devam edecek.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ağustos ayı son birleşimi, İzmir Büyükşehir Belediyesi Başkan Vekili Dr. Zafer Levent Yıldır’ın yönetiminde yapıldı. Oturumda İzmir’in kent içi taşımacılığında önemli bir yere sahip olan İzmir Banliyö Sistemi’nde (İZBAN), 90 dakika aktarma ile Halk Taşıt uygulaması, meclis kararı ile kaldırıldı.

“2022 yılında enerji birim fiyatlarına yüzde 300’den fazla zam geldi”

İZBAN projesinin sürdürülebilir olması için bir fizibilite raporu hazırlandığını belirten Zafer Levent Yıldır, “Hazırlanan protokolde imza altına alınan mali tablo şöyle gösteriliyor: Taşınması öngörülen yolcu sayısı yılda en az 200 milyon. Bu kadar yolcunun mevcut hat kapasitesi ile taşınması mümkün değil. Elde edilmesi gereken yıllık bilet geliri yaklaşık 200 milyon dolar. TCDD’ye ödenmesi gereken hat kullanımı, en fazla bilet gelirlerinin yüzde 5’i. Bunlar protokolde var. Ama 2024’te tablo farklı gelişiyor. Bir yılda taşınması öngörülen yolcu sayısı 200 milyon derken bakıyoruz sayı 82 milyon. Bu yolcuların yaklaşık yüzde 15’i ücretsiz taşınıyor. Elde edilen yıllık bilet geliri ise 22,18 milyon dolar. Beklenen 200 milyondu. Protokole göre TCDD’ye hat kullanım bedeli için yüzde 5 kira ödememiz gerekiyor. Ama burada hat kiralama bedeli 7,56 milyon dolar. Yani bilet gelirlerinin yüzde 34’ünü oluşturuyor. Bu protokol maddesinin uygulanması halinde, bilet gelirlerinin yaklaşık 1 dolar düzeyinde olması gerekiyor. Ancak protokol imzasından sonra çıkan UKOME kanunu ile kent içi ulaşım ücretleri tespiti UKOME’ye devrediliyor. Protokolün bu maddesi uygulanmamış oluyor. Hem fizibilite raporunda hem de protokolde öngörülen yaklaşık 1 dolar olması gereken yol başı biniş geliri, 0,44 dolardan bugün 0,33 dolara kadar geriliyor. 2022 yılında enerji birim fiyatlarına yüzde 300’den fazla zam geldi. Bu artış hiçbir zaman bilet fiyatlarına yansıtılmadı” dedi.

“Hepimiz bu kentin iyiliği için çalışıyoruz”

CHP Grup Başkan Vekili Altan İnanç da İZBAN’ın zarar ettiğini belirterek, “İZBAN uygulaması gerçekten merkezi hükümet ile yerel yönetimlerin birlikte hayata geçirdiği önemli bir çalışma. Kent ulaşımına ciddi katkı sağlıyor. İzmir trafiğinin yüzde 20’sini İZBAN ile çözüyoruz. Geri kalan yüzde 80’ini de ESHOT, İZULAŞ, İZDENİZ, İzmir Metro ve tramvay sistemi ile çözüyoruz. Dolaysıyla 90 dakika uygulaması ile İzmirlinin bütçesine katkı devam ediyor. Sadece yüzde 20’lik kısımda yeni bir düzenleme yapılıyor. Hepimiz bu kentin iyiliği için çalışıyoruz. Doğru şeyler yapmaya çalışıyoruz. Dünya, ülkemiz değişiyor. ‘İZBAN iyi gitmiyor ama bu değişmesin. Bu kötü gidiş devam etsin.’ Böyle olmaz. Aklını, bilimi kullanan insanlar yanlış giden şeyi düzeltme gereği hisseder. Bu maddeyi oylarken hepimizin İzmirliye daha iyi hizmet etme gayreti içerisinde olduğumuzdan şüphe duymayın” dedi.

“Dönem zararı söz konusu”

CHP Karşıyaka Meclis Üyesi Candaş Yeter de “Plan ve Bütçe Komisyonu olarak değerlendirmeleri yaparken, şirketin mali yapısı hakkında detaylı bilgi içeren ve İZBAN Genel Kurulu’nda da görüşülen bağımsız denetim raporunu kendimize referans aldık. Bu raporda 2023 ile 2024 yıllarına ait kar ve zarar tablolarına yer verilmiş. Tablodaki verilere göre İzmir Banliyö Taşımacılığı Anonim Şirketi’nin 2023 takvim yılında 1 milyar 563 milyon 168 bin 578 TL, 2024 takvim yılında ise 906 milyon 391 bin 898 TL dönem zararı söz konusu” dedi. İZBAN’da 900 milyon liralık sermaye artışı yapılacağı da belirtildi. Komisyonlarda görüşüldükten sonra meclis gündemine gelen madde, oy çokluğuyla kabul edildi.

Yeni sistem, İZBAN AŞ tarafından yapılacak teknik altyapı çalışmaları tamamlanınca hayata geçirilecek. İzmirim Kart, İZBAN’da halen geçerli.

İzmir’de toplu taşıma ücretlerine düzenleme 

İzmir Büyükşehir Belediyesi Meclisi, toplu ulaşım araçlarına biniş tarifelerinde düzenlemeye de gitti. 1 Eylül 2025’ten itibaren geçerli olacak yeni tarifeye göre kent merkezinde uygulanan A Tarifesi kapsamında; tam biniş ücreti 25 TL’den 30 TL’ye, öğrenci ücreti 10 TL’den 15 TL’ye çıkarıldı. Öğretmen binişi 17,72 TL’den 20 TL’ye, 60 yaş üstü biniş ücreti ise 20 TL’den 25 TL’ye yükseltildi. Aylık öğrenci abonman kontör ücreti de 4,80 TL’den 6,34 TL’ye çıktı. 90 dakika uygulaması ise değişmedi. Buna göre ilk binişten sonraki 90 dakika içinde yapılan aktarmalar ücretsiz olacak.

Halk Taşıt’ta tarife değişmedi

Öte yandan, Halk Taşıt uygulaması da İZBAN dışındaki ulaşım sistemlerinde devam ediyor. Karara göre her gün 05.00-07.00 ve 19.00–20.00 saatleri arasında, biniş ücretinin yüzde 50 indirimli olarak uygulanması sürecek. Bu saatlerde yeni tarife üzerinden tam biniş 15 TL, öğrenci 7,5 TL, öğretmen 10 TL, 60 yaş üstü 12,5 TL.

Maliyetler bütçeyi zorluyor

İzmir Büyükşehir Belediyesi, fiyat düzenlemesinin zorunlu hale gelmesinde akaryakıt, enerji, döviz bazlı yedek parça, personel giderleri ve amortisman maliyetlerindeki artışın etkisine dikkat çekti. 2025 yılı Ağustos ayı itibarıyla, toplu ulaşım hizmetlerinin devamı için belediye bütçesinden 7,3 milyar TL sübvanse edilerek, bilet fiyatlarının bu seviyede tutulduğu vurgulandı.

Sendikalar ve STK’lardan Ses Çıkmadı

Kararın ardından kamu çalışanları ve işçiler için sık sık açıklama yapan sendikalar ve sivil toplum kuruluşlarının sessiz kalması dikkat çekti. İzmirli vatandaşlar, bu sessizliği tepkiyle karşılıyor.

Bir yurttaş tepkisini şu sözlerle dile getirdi:

“Memur ve işçiler için harekete geçen sendikalar, iş halkın cebine dokunan kararlara gelince sessiz kalıyor. Emeklileri, işçileri, öğrencileri ilgilendiren bu karar için tek bir açıklama yapılmadı. Biz vatandaşlar olarak bundan ne anlam çıkarmalıyız, bilemiyoruz.”

Sosyal Medyada Tepkiler Yükseldi

Uygulamanın kaldırılması, sosyal medya platformlarında da gündem oldu. Kullanıcıların bazı paylaşımları şöyle:

📌 “İzmir’de halkçı belediyecilik dediler, ilk iş halkın cebine yük bindirmek oldu.”

📌 “90 dakika uygulaması öğrenciler için can damarıydı. Bu karar büyük haksızlık.”

📌 “Sendikalar memur zammı için ses çıkarıyor da, emeklinin ve öğrencinin cebine giren ulaşıma neden sessiz?”

Belediyeden Beklenen Açıklama…

Kararın ardından gözler İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne çevrildi. Belediye yönetiminin bu uygulamayı neden kaldırdığı ve vatandaşların artan ulaşım maliyetlerini hafifletmek için hangi adımları atacağı merak ediliyor.

Belediye kulislerinde konuşulanlara göre, uygulamanın kaldırılmasının nedeni artan maliyetler ve merkezi hükümetten yeterli destek alınamaması olabilir. Ancak vatandaşlar, belediyeden şu sorulara yanıt bekliyor:

Yeni düzenleme kalıcı mı, yoksa geçici bir önlem mi?

Dar gelirli, öğrenci ve emekliler için özel bir indirim paketi gündemde mi?

90 dakika yerine alternatif bir uygulama planlanıyor mu?

Vatandaşların Beklentisi

Vatandaşlar, belediyeden ve STK’lardan bu konuda resmi açıklama yapılmasını beklerken, “dayanışma ve halkçı yönetim” ilkelerinin yalnızca söylemde kalmaması gerektiğini ifade ediyor