“GÖRME ENGELLİ ÇOCUKLAR BİZE, AĞAÇKAKANLARIN KONUŞMASINI TERCÜME ETTİ”

İran sinemasının dünyaya en büyük armağanlarından olan usta yönetmen Mecid Mecidî, 14. Boğaziçi Film Festivali kapsamındaki TV+ masterclass’ında hem sinema hem de insanlık dersi verdi.

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen 14. Boğaziçi Film Festivali, dünya sinemasının dervişmeşrep yönetmeni Mecid Mecidî’yi ağırladı.

Festivalin Uluslararası Uzun Metraj Yarışması Jürisi’ne de başkanlık eden Mecidî, Atlas 1948 Sineması’nda “İnsanı Anlatma Sanatı” başlıklı bir TV+ masterclass verdi.

2020 yapımı “Güneşin Çocukları” filminin gösteriminin ardından gerçekleşen masterclass’ta yönetmen, hem sinemaya hem de insanlığa dair değerli bilgiler paylaştı.

Filmlerinde çocuk karakterlere sıklıkla yer veren yönetmene, çocuklarla, bilhassa da “Cennetin Rengi” filmindeki gibi görme engelli bir çocukla çalışmanın zor yanları olup olmadığı soruldu. Mecidî’nin cevabı, hayat felsefesinin özeti gibiydi:

“Çocukların dünyasıyla ilgilenmek bence çok önemli çünkü insanlığın geleceği çocuklarla mümkün. Onları dikkate almak gerek; özellikle de günümüz dünyasında. Çocukların dünyasını, yetişkinlerin dünyasına geçmek için bir köprü olarak kullanabilirsiniz. Çünkü burada gerçekten bir samimiyet var, bir temizlik var.

Reng-i Huda filminde görme engelli bir karakter vardı. Onu bulabilmek için birkaç yere ve bir görme engelliler okuluna gittik. Orada çok farklı bir dünyaya girmiş oldum. 7-8 yaşlarından itibaren lise yaşlarına kadar yatılı olarak orada okuyan çocuklar vardı. Felsefi olarak bir hayal kırıklığına uğradım; bu çocukların suçu ne, niye göremiyorlar, niye görme nimetinden yoksunlar? Bunu o kadar çok düşündüm ki oraya neden gittiğimi unuttum. Bu çocukların dünyasını daha fazla tanımak istedim. Onlarla arkadaş oldum, haftada iki-üç gün gidip onlara kitap okudum. Sonra onlarla bir seyahate gitmeyi düşündüm. Çünkü görmeyenlerin dünyası aslında tecrübeyle oluşan bir dünya; bilgileri ses üzerinden kaydediyorlar. Mesela ormanı, rüzgârı, yağmuru ve denizi seslerinden biliyorlar. Oradan üç çocukla birlikte İran’ın kuzeyine gittik. Çünkü onlar İran’ın iç bölgesinde, çöllük bir bölgede yaşıyorlardı. İran’ın kuzeyinde ise Hazar Denizi bölgesinde orman var, deniz var. Aslında bu seyahat, Reng-i Huda filminin bir başlangıcı oldu.

Doğaya girdiğimizde çocuklar o kadar güzel tabirler kullanıyorlardı ki tam şairler gibiydiler! Mesela ormanda biri, “Ne kadar güzel bir ışık var burada!” dedi. Şaşırdım; ışığı hissediyor olabilir mi, diye düşündüm. Ben de gözümü kapattım ve güneşin ışınları vurunca sıcaklığı hissettiklerini, belki buna ışık dediklerini düşündüm. Aslında gittiğimizde mart ayıydı ve güneşin de sıcaklığı yoktu. Ama ısrarla ne kadar güzel bir ışık olduğunu söylüyorlardı. Hatta bir ara dalga geçtiklerinden şüphelendim. Ancak kendi aralarında konuşuyorlardı ve çok ciddiydiler. Biraz ilerledikten sonra fark ettim ki esinti gelip de ağaçların dallarını hareket ettirdiğinde çocuklar buna ‘ışık’ diyorlardı. Sonra ırmağın sesini duydular ve bunun ‘ayı’ olduğunu söylediler. Irmak olduğunu söylediğimde, “Hayır, bu suyun sesi olamaz. Su çok sevgi doludur.” diye itiraz ettiler. Irmağa yaklaştıkça daha çok korkuyorlardı. Sonunda onları ırmağın dibine getirdim ve ellerini suya soktum.

Görme engelliler, dokunarak güven duygusu sağlıyor ve bağ kuruyor. Orada da ırmağın kenarındaki taşlara dokundular ve okumaya başladılar. Birisi heyecanla, “Burada Allah yazılmış.” dedi. Taşı alıp başka bir çocuğa taşta ne yazdığını sordum; o da “Allah yazıyor.” dedi. Emin olmak için üçüncü kişiye verdim. Üçüncü kişi de bunu “Allah” diye okudu. Ben bu çocukların bakış açısıyla bir kez daha Allah’ı o taşların üstünde görmüş oldum.

Ormanda ağaçkakan sesi duydular ve çok heyecanlandılar. Ağaçkakanı onlara tanımlamaya çalıştım. Bu sesle ne anlatmak istediğini sordular, ben de kendisine ev yaptığını söyledim. İtiraz edip ağaçkakanların konuştuğunu fakat çok hızlı konuştukları için anlamadıklarını söylediler. Döndüğümüzde ses kayıtçımızdan ağaçkakanın sesini kaydedip hızını düşürmesini istedim. İnanmayacaksınız; çocuklar bunu dinledi ve o kadar güzel tercüme etti ki! Ağaçkakan şunları söylüyordu: “Biz buradan göç edeceğiz. Siz ne zaman geliyorsunuz? Biz açız. Yemeğimiz nerede? Yemek bulmak için göç etmek zorundayız.”

O seyahatte aslında onlar benim elimi tuttu ve beni çok farklı dünyalarla tanıştırdılar. Şunu anladım: Esas görme engelli benim. Onlar görüyorlardı; benim görmediğim pek çok şeyi, çok büyük hakikatleri görüyorlardı ve ben görmüyordum. Reng-i Huda filminin temelleri orada atılmış oldu.”

“Lokasyon kutsaldır”

Mecidî, bu hayat dersini şöyle bir sinema tavsiyesine dönüştürdü:

“Bu nedenle ‘lokasyon çok çok önemlidir’ diyorum. Lokasyon kutsaldır; lokasyon bize ilham kaynağı olabilir, bizimle bütünleşebilir. Her farklı lokasyonda farklı şeyler hissedebiliriz. Gerçekten o seyahat olmasaydı, ben o çocuklarla tanışmış olmasaydım böyle bir film de ortaya çıkmayacaktı.

‘Lokasyonda olun’ derken aslında ‘oranın enerjisini alın’ demek istiyorum. Öğrendiklerimizi temel alarak bir dekupaj hazırlayıp sonra sete gidiyoruz. Sete gittiğimizde bakıyorsunuz ki o gün duygularınız çok farklı. Yani gece düşündüğünüz o dekupaj gündüz çok saçma oluyor. Ancak o ortam bana çok ilham kaynağı oluyor ve ben doğaçlama çalışmayı seviyorum. Bugünüm, önceki günümden ve bir sonraki günümden çok farklı oluyor. Bir yönetmen olarak kesinlikle devamlı keşif hâlinde olmalısınız.”

Güncelin değil, kalıcı olanın peşinde

Yönetmen, Hafız, Mevlana, Sadi ve Firdevsî gibi büyük isimlerle temsil edilen köklü bir geleneğe sahip İran sanatının, Kiyarüstemi gibi ustalarla sinema diline de tercüme edildiğini belirterek kalıcı olmak için güncel siyasetin dışında kalmak gerektiğini dile getirdi:

“Siyasi konular aslında kötü değildir ancak güncel konulardır. Ama mesela bir insanın zulme karşı gelmesi güncel bir konu değildir. Bir sanatçı sadece kendi ülkesinin değil, bütün dünyanın acılarını görmelidir.”

Yönetmene filmde müzik ve yapay zekâ kullanımı üzerine de sorular soruldu. Yönetmenin her iki unsur için de cevabı aslında aynıydı: Filme ne kadar hizmet edecekse o kadar kullanılmalı!

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle; Turkcell, Türk Hava Yolları ve Fuzul’ün ana sponsorluğunda, TRT’nin kurumsal iş ortaklığı, Anadolu Ajansı’nın Global İletişim Ortaklığı, TV+’ın Co-sponsorluğu ve Türkmedya’nın ana medya sponsorluğunda gerçekleştirilen 14. Boğaziçi Film Festivali ile ilgili tüm gelişmelere ve festivale dair güncel haberlere www.bogazicifilmfestivali.com adresinden ve festivalin resmi sosyal medya hesaplarından ulaşılabilir.